NGUYỆT CA


Từ khi trăng là nguyệt đèn thắp sáng trong tôi

Ai cũng biết trăng là nguyệt và nguyệt cũng là trăng, nhưng tại sao Trịnh Công Sơn lại nói “Từ khi trăng là nguyệt đèn thắp sáng trong tôi”? Rồi “Từ trăng thôi là nguyệt một hôm bỗng nghe ra”. Và cả bài hát đều diễn tả những dòng cảm xúc như vậy.

Đây là biện pháp tu từ, vừa ẩn dụ vừa so sánh mà TCS đã khéo vận dụng, biến một vật cụ thể thành trừu tượng, từ vật chất chuyển sang tinh thần, từ cái thô thành cái tinh, từ cái đơn thường lên cái hình tượng lấp lánh, từ cảm giác tự nhiên thành cái siêu cảm…

Trước đây, không biết từ bao giờ, trăng chỉ là trăng, vô cảm. Nhưng không biết trăng len lỏi vào tâm hồn khi nào, để ngay lúc này: Sao trăng đẹp quá! Sao trăng gợi tình, gợi nhớ thế!… Và ánh trăng lấp lánh như một bài thơ tình rạo rực yêu đương. Trăng bây giờ không phải là trăng trước đây, không phải là trăng vật chất vô hồn nữa, mà trăng đã biến thành chị Nguyệt, ẩn giấu một Hằng Nga tiên nữ đang nhớ trần gian.

Trăng gợi tưởng, gợi nhớ đến nao lòng, để lòng bồn chồn, hồi hộp, xao xuyến. Để trăng “mang tim bối rối”, trăng lại “như từng cánh diều vui”, trăng làm cho “trong tôi có những mặt trời”… Vì trăng đã là Nguyệt Nga.

Trăng có sức “công phá” và soi rọi tâm hồn con người đến diệu kỳ, sâu thẳm, mê hoặc.

Như Lý Bạch đã sống chết với trăng: “Đầu giường trăng tỏ rạng / Đất trắng ngỡ như sương / Ngẩng đầu nhìn trăng sáng / Cúi đầu nhớ cố hương” (Tĩnh Dạ Tứ). Rồi trăng là người tình chung thủy, để cuối cùng trong một đêm đi chơi trên sông Trường Giang bằng chiếc thuyền câu, trong lúc say khướt, nhà thơ đã trầm mình xuống sông Trường Giang để được ôm vầng trăng huyền ảo, để cùng với trăng vĩnh viễn an giấc ngàn thu ….


Ngẩng đầu nhìn trăng sáng / Cúi đầu nhớ cố hương

Trăng của Trịnh Công sơn không như trăng Lý Bạch, trăng chính là chị Nguyệt, nó làm biến đổi tâm hồn, biến đổi con tim và đời sống trong tâm tư tình cảm, dù “Từ đêm khuya khi nắng sớm hay trong những cơn mưa”, thì “lòng tôi có đôi khi / Tựa bông hoa vừa mọc hân hoan giây xuống thế”. Để “tôi nghe đời gõ nhịp ca / cho tôi bóng mát thật là”. Chị Nguyệt còn biến đổi cả tâm trạng thành triết lý sống đẹp: “tôi nghe đời vỗ về tôi / câu kinh đã bước vào đời“.

Chị Nguyệt của Trịnh Công Sơn thì dễ thương, dễ mến lắm, nó rất xinh đẹp ,trữ tình, thanh khiết và đáng yêu vô cùng, không như Xuân Diệu và Hàn Mặc Tử.

Trăng của Xuân Diệu thì: “Trăng vú mộng của muôn đời thi sĩ / Giơ hai tay mơn trớn vẻ tròn đầy” (Ca tụng). Hoặc: “Em sợ lắm, ánh trăng tràn mọi nẻo / Trời đầy trăng lạnh lẽo suốt xương da” (Lời kỹ nữ).


Bóng Hằng trong chén ngả nghiêng / Lả lơi tắm mát, làm duyên gợi tình

Với trăng của Hàn Mặc Tử lại khác: “Trăng nằm sõng soãi trên cành liễu / Đợi gió đông về để lả lơi… Ô kìa bóng nguyệt trần truồng tắm / Lộ cái khuôn vàng dưới đáy khe” (Bẽn lẽn). Cũng như: “Bóng Hằng trong chén ngả nghiêng / Lả lơi tắm mát, làm duyên gợi tình” (Uống trăng). Hoặc: “Không gian dày đặc toàn trăng cả / Tôi cũng trăng mà nàng cũng trăng” (Huyền ảo).

Với Trịnh Công Sơn, một khi trăng không còn là Nguyệt nữa thì: “… một hôm bỗng nghe ra”, những điều: “quên trong nỗi nhớ… trong tôi không trí nhớ… tôi như đứa bé dại khờ… mỏi mê đá thôi lăn… cây đam mê hết nhánh… tôi xin đứng đó một mình”.

Ngày nay ánh đèn điện đã thay cho ánh trăng, cuộc sống lo toan đã chiếm hết thời gian để thưởng thức và chiêm ngắm chị Hằng. Từ đó, phần nào tâm hồn con người trở nên khô cằn, khó có thể rung động với cảnh vật nói chung, với trăng nói riêng. Nhưng từ vô thức, con người vẫn cảm nhận và chịu ành hưởng của trăng, dù tính thẩm mỹ, nghệ thuật cũng như những dòng cảm xúc đã vơi đi nhiều. Để lúc này: “Từ trăng thôi là nguyệt tôi như đường phố nhiều tên”.

Trăng thuộc âm tính đối lập với mặt trời thuộc dương tính, nó giúp cho con người lấy lại thăng bằng về tâm và thể lý, nên nó rất gợi cảm và êm ái. Vì vậy nó gợi hứng cho rất nhiều văn thi sĩ có được những tác phẩm bất hủ, giúp cho những đôi tình nhân lâng lâng bay bổng khỏi những cuộc tình khô khốc vật dục.

Nguyệt Ca của Trịnh Công Sơn đã thổi hồn vào trăng theo lối tư duy triết lý, tạo cho nó một nghệ thuật mới trong cái triết lý sống vừa thanh tao vừa bao la cao cả.

Hàn Cư Sĩ

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *